Hướng dẫn Incoterms 2020 & cách tính các loại giá (EXW, FOB, CIF, DDP.

Incoterms (International Commercial Terms) là bộ quy tắc thương mại quốc tế do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành, quy định rõ ai chịu trách nhiệm và chi phí ở từng chặng vận chuyển hàng hóa giữa người bán và người mua. Phiên bản mới nhất đang áp dụng là Incoterms 2020, gồm 11 điều khoản.

Lưu ý về DDU: Điều khoản DDU (Delivered Duty Unpaid) đã bị loại bỏ khỏi Incoterms từ phiên bản 2010. Trong Incoterms 2020, điều khoản tương đương là DAP (Delivered at Place). Nếu đối tác của bạn còn quen dùng từ "DDU", hãy hiểu đó chính là DAP ngày nay.

1. Bảng tóm tắt 11 điều khoản Incoterms 2020

2. Ai chịu chi phí gì? (mức trách nhiệm tăng dần)

Thứ tự mức trách nhiệm của người bán tăng dần: EXW < FCA < FAS < FOB < CFR/CPT < CIF/CIP < DAP < DPU < DDP. Càng về bên phải, người bán càng lo nhiều chi phí và người mua càng nhàn.

• EXW: Người mua lo gần như toàn bộ – từ bốc hàng tại xưởng, vận chuyển nội địa, thông quan xuất, cước quốc tế, bảo hiểm, đến thông quan nhập.
• FOB: Người bán lo đến khi hàng lên tàu tại cảng đi; người mua lo cước biển, bảo hiểm và chặng còn lại.
• CIF: Như FOB nhưng người bán trả thêm cước biển và bảo hiểm tới cảng đến.
• DAP (≈ DDU): Người bán giao tận nơi đến nhưng người mua lo thuế nhập khẩu & thông quan nhập.
• DDP: Người bán lo trọn gói, kể cả thuế nhập khẩu – người mua chỉ việc nhận hàng.

3. Cách tính các loại giá (ví dụ minh hoạ)

Giả sử lô hàng nội thất có giá xuất xưởng (EXW) là 100.000.000 đ. Các chi phí phát sinh:

• Vận chuyển nội địa + bốc hàng ra cảng đi: 5.000.000 đ
• Thông quan xuất khẩu: 2.000.000 đ
• Cước vận tải biển quốc tế: 15.000.000 đ
• Bảo hiểm hàng hóa: 1.500.000 đ
• Vận chuyển từ cảng đến tới kho người mua: 4.000.000 đ
• Thuế nhập khẩu & thông quan nhập: 12.000.000 đ

4. Gợi ý chọn điều khoản phù hợp

• Người bán mới xuất khẩu: nên chọn EXW hoặc FOB để giới hạn trách nhiệm.
• Người mua muốn chủ động chi phí vận tải: chọn FOB rồi tự thuê vận chuyển.
• Người mua muốn nhận hàng tận nơi, ít rủi ro: chọn DAP (DDU cũ) hoặc DDP.
• Người mua muốn "trọn gói không lo gì": chọn DDP.

Lưu ý: Bảng tính trên chỉ mang tính minh hoạ. Chi phí thực tế thay đổi theo tuyến đường, loại hàng và biểu thuế tại thời điểm giao dịch. Hãy trao đổi rõ điều khoản Incoterms 2020 trong hợp đồng để tránh tranh chấp.

5. Chứng nhận xuất xứ (C/O) & cách hưởng thuế nhập khẩu 0%

C/O (Certificate of Origin – Giấy chứng nhận xuất xứ) là chứng từ xác nhận hàng hóa có xuất xứ từ một quốc gia/khu vực cụ thể. Khi hàng có C/O hợp lệ theo một hiệp định thương mại tự do (FTA), bên nhập khẩu có thể được hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt, thường về 0% thay vì thuế suất thông thường (MFN).

5.1. Các loại Form C/O thông dụng

Ví dụ thường gặp với hàng nội thất nhập từ Trung Quốc dùng Form E; nhập trong khối ASEAN dùng Form D.

5.2. Hướng dẫn các bước làm C/O để hưởng thuế 0%

1. Xác định mã HS và hiệp định: tra mã HS của hàng hóa, kiểm tra mặt hàng có nằm trong lộ trình cắt giảm thuế về 0% của FTA tương ứng không.
2. Kiểm tra quy tắc xuất xứ: hàng phải đáp ứng tiêu chí xuất xứ (WO – thuần túy, RVC – hàm lượng giá trị khu vực, hoặc CTC – chuyển đổi mã số hàng hóa).
3. Chuẩn bị hồ sơ: hợp đồng, hóa đơn thương mại (invoice), packing list, vận đơn (B/L), bảng kê nguyên phụ liệu/định mức, tờ khai hải quan xuất khẩu.
4. Nộp xin cấp C/O: bên xuất khẩu khai trên hệ thống điện tử (eCoSys / VCCI) và nộp cho cơ quan cấp (VCCI hoặc Bộ Công Thương tùy Form).
5. Nhận C/O & gửi cho người nhập khẩu: bản gốc C/O được gửi kèm bộ chứng từ để bên nhập khẩu nộp cho hải quan nước nhập.
6. Nộp C/O khi thông quan nhập: bên nhập khẩu xuất trình C/O hợp lệ tại thời điểm làm thủ tục để được áp thuế suất ưu đãi 0%.

5.3. Ai trả chi phí làm C/O theo từng Incoterm?

C/O thuộc khâu thông quan xuất khẩu và do bên xuất khẩu (người bán) đứng ra xin cấp, vì chỉ người bán mới có chứng từ chứng minh xuất xứ. Tuy nhiên ai chịu chi phí thực tế còn tùy điều khoản Incoterm:

Lưu ý quan trọng: Dù Incoterm nào, người mua nên ghi rõ trong hợp đồng yêu cầu "người bán cung cấp C/O Form ... hợp lệ" — vì nếu thiếu C/O, người mua sẽ phải nộp thuế nhập khẩu theo thuế suất thông thường (thường cao hơn nhiều so với 0%). Chi phí xin một bộ C/O thường khá nhỏ (phí cấp + phí dịch vụ) so với khoản thuế tiết kiệm được.

5.4. Vai trò của bên thứ ba (Forwarder / Công ty Logistics)

Forwarder và công ty logistics là bên trung gian giúp xử lý các thủ tục vận tải và chứng từ. Tùy Incoterm, họ phục vụ người bán hoặc người mua. Các công việc cụ thể họ thường đảm nhận:

• Đặt chỗ vận tải (booking): liên hệ hãng tàu/hãng bay, đặt container/chỗ, lên lịch tàu.
• Vận chuyển nội địa (trucking/drayage): kéo hàng từ kho/xưởng ra cảng đi hoặc từ cảng đến về kho người mua.
• Khai báo & thông quan hải quan: lập tờ khai xuất/nhập, tính thuế, làm thủ tục hải quan.
• Hỗ trợ xin C/O: tư vấn quy tắc xuất xứ, chuẩn bị hồ sơ và thay mặt khách hàng nộp xin cấp C/O.
• Lập chứng từ vận tải: phát hành vận đơn (B/L, AWB), packing list, hỗ trợ hóa đơn thương mại.
• Mua bảo hiểm hàng hóa: thu xếp bảo hiểm (đặc biệt với điều khoản CIF/CIP).
• Xử lý phí cảng & local charges: THC, phí nâng hạ, lưu kho, lưu container (DEM/DET).
• Gom/chia hàng (consolidation): gom hàng lẻ LCL hoặc xử lý hàng nguyên container FCL.
• Theo dõi lô hàng (tracking): cập nhật trạng thái và xử lý sự cố trên đường vận chuyển.

Theo Incoterm: với EXW, forwarder làm việc cho người mua gần như toàn bộ chặng. Với FOB, forwarder của người bán lo đến khi hàng lên tàu, forwarder của người mua lo chặng quốc tế và nhập khẩu. Với CIF, người bán thuê forwarder lo cước biển và bảo hiểm tới cảng đến. Với DDP, người bán thuê forwarder lo trọn gói tới tận kho người mua kể cả thông quan nhập.

Lưu ý: Thông tin về Form C/O, cơ quan cấp và thuế suất có thể thay đổi theo quy định hiện hành. Hãy kiểm tra với cơ quan hải quan, VCCI hoặc đơn vị logistics để cập nhật chính xác trước khi giao dịch.